اهمیت تدبر در قرآن کریم

أَفَلاَ يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا

آيا به آيات قرآن نمى‏انديشند ؟ يا [ مگر ] بر دلهايشان قفلهايى نهاده شده است ؟

﴿محمد، 24﴾

در این آیه تدبر نکردن در قرآن ناشی از کوری و کری نسبت به حقایق بیان شده است که انسان در اثر لعنت الهی بدان گرفتار می شود.

خداوند در سوره ص می فرماید:

کِتَابٌ أَنْزَلْنَاهُ إِلَيْکَ مُبَارَکٌ لِيَدَّبَّرُوا آيَاتِهِ وَ لِيَتَذَکَّرَ أُولُوا الْأَلْبَابِ‌ (29)

[ اين ] كتابى مبارك است كه آن را به سوى تو نازل كرده‏ايم تا در [ باره ] آيات آن بينديشند ، و خردمندان پند گيرند .

﴿ص‏، 29﴾

پس قرآن تنها برای تلاوت و رعایت قواعد و قوانین تجوید نیامده است بلکه قرآن کتاب اندیشه و تدبر است . و تلاوت باید مقدمه تدبر باشد.

چه کسانی می توانند در قرآن تدبر کنند؟

چون در آیه افلا یتدبرون القرآن عموم را مورد خطاب قرار داده است همه ی انسان ها مامور و موظف اند در قرآن تدبر کنند و تدبر و تامل در قرآن به گروه خاصی اختصاص ندارد.

کسانی که تدبر در قرآن را رها کرده و با قرآن برخورد سطحی دارند مورد توبیخ خداوند قرار می گیرند. زیرا خداوند می فرماید : أَمْ عَلَى قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا

شرط بهره وری از مفاهیم عالی وحی و قرآن سعه صدر و داشتن قلبی باز و سالم و تدبر در قرآن است. و یکی از نشانه های شناخت قلب سالم تدبر در قرآن است.

آیا تدبر در آیات قرآن امر مشکلی است؟

خدا وند در سوره قمر ی فرماید:

وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّکْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّکِرٍ (17)

و قطعاً قرآن را براى پندآموزى آسان كرده‏ايم ; پس آيا پندگيرنده‏اى هست ؟

﴿القمر، 22،32،40،17﴾

این آیه چهار مرتبه در سوره ی قمر تکرار شده است.

چون خداوند خطاب عام دارد که قرآن را برای پند پذیری همه نازل کرده است پس آن را در سطح فهم همه بیان نموده و از آن جایی که قرآن با فطرت انسان مطابقت دارد لذا نباید امر سختی بوده باشد.

قرآن چه از لحاظ لفظ و چه محتوا آسان است . از لحاظ لفظ که تلاوت آن را زیبا و آسان نموده و از نظر محتوا که شامل داستان ها و مثال های زیبایی ست و هم چنین مطابقت با فطرت بشری که پذیرش آن را بسیار آسان می کند.

نکته مهم این جاست که با این که قرآن آسان است اما اگر همه ی آفرینش دست در دست هم دهند مانند آن را نمی توانند بیاورند. (قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلَى أَنْ يَأْتُوا بِمِثْلِ هٰذَا الْقُرْآنِ لاَ يَأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کَانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهِيراً (88)

بگو : « اگر انس و جن گرد آيند تا نظير اين قرآن را بياورند ، مانند آن را نخواهند آورد ، هر چند برخى از آنها پشتيبان برخى [ ديگر ] باشند . »

﴿الإسراء، 88﴾ )

پس وظیفه ی همه ی هدایتگران و مبلغین قرآن این است که آسان گویی کنند و قرآن و مفاهیم آن را برای مردم آسان آموزش دهند . زیرا قرآن آسان است .

هم چنین قرآن سست نیست. حکمت بالغه یعنی سخنان محکم و استواری دارد.

رسالت قرآن بیدارگری است و هرچه آسان تر بیان شود مخاطب بیشتری خواهد داشت.

چه کسانی از قرآن بهره بیشتری می برند؟

بهره گیری از قرآن مخصوص اهل ذکر و تدبر است نه اهل غفلت و هرکسی لیاقت بهره گیری از قرآن را ندارد .

همیشه هم وجود زمینه ی مناسب شرط پذیرش نیست گاهی همه ی شرایط فراهم است اما انسان به خاطر لجاجت و تبعیت از هوای نفس گاهی از قرآن پند نمی گیرد.

چرا باید در قرآن تدبر کنیم؟ حفظ قرآن چه کمکی به تدبر در قرآن می کند؟

چون تدبر زمینه ای برای عمل به قرآن است . لذا حفظ قرآن مقدمه ای ست  که تدبر در آیات را برای ما به حداکثر می رساند. چون برای به ذهن سپردن، باید آیات را بسیار تکرار کرد و تکرار تلنگر و زنگی است تا انسان آیات را بهتر متوجه شود و ان شاءالله زمینه ی تدبر و عمل به آیات الهی فراهم شود.

پس تدبر در قرآن امری عمومی است و به علما و فضلا اختصاص ندارد. همه ی ما انسان ها ، همه ی ما مسلمان ها موظف هستیم که در آیات قرآن تدبر کنیم چون قرآن کتاب زندگی ست. و ما باید سخن خدا را بفهمیم و به گوش جان بسپاریم تا بتوانیم از آیات الهی بهره بگیریرم و در زندگی استفاده کنیم و از زندگی سعادتمندی که درخور یک مسلمان حقیقی است بهره مند شویم.